de baleas

hoxe bota a andar un novo proxecto: de baleas, unha nova aventura de libro en construción. a posta de longo corre por conta dos amigos de palavra común que se interesaron na idea e fixéronlle un oco entre as súas páxinas.

tamén atoparedes aquí á dereita unha semente coas actualizacións.

encantaríame que acompañásedes a aventura coas vosas opinións e comentarios.

encantaríame máis que atopásedes aquí ese poema que vos deixe ver o mundo desde outra perspectiva.

navegamos!

cadea dos libros

non son nada nada fan das cadeas ou memes ou inventos análogos. pero penso que todos os que empezamos a responder a esta cadea dicimos algo semellante. como se fose preciso xustificar as cousas que un colga no seu blog. convídame a raíña vermella a este e non a vou deixar sen resposta.

1. o último libro que liches
digo a verdade ou saio correndo a ler un libro de poemas calquera para quedar ben? a verdade: rematei hai un par de días los pilares de la tierra (así estaba o título da versión que lin). literatura lixeira, entretida, desa que engancha. a continuación empecei a memoria da chuvia, de pedro feijoo pero téñoo interrumpido porque tiña agardando para ler o nº 15 de orsai que está moi ben. estouno acabando.
2. o libro que cambiou o teu xeito de pensar
non sei se hai un libro que cambiase o meu xeito de pensar. é que cambio de xeito de pensar tan seguido que non é doado saber a causa de cada cambio. podería dicir, si, algúns libros que cambiaron o meu modo de ver a literatura ou, con máis precisión, a poesía: los trabajos y las noches, de pizarnik, a poesía de kavafis, o libro sen título de celso fernández sanmartín ou un sendero nuevo a la cascada (vid. anterior aclaración entre parénteses), de raymond carver son algúns deles.
3. o último libro que che fixo chorar
así como podo chorar -e fágoo- con calquera película ou serie ou chorrada televisiva, non lembro ningún libro que me fixese chorar. si algunhas entradas do blog de hernán casciari. as vellas. así, sen pensar moito, escollo tres: esta e estas dúas que van fiadas.
4. o último libro que che fixo rir
de risa si que choro: o máis lonxe que lembro foi la vida exagerada de martín romaña (bryce etchenique) e, máis recentemente, el pibe que arruinaba las fotos (hernán casciari).
5. o último libro que prestaches e non che devolveron
non lembro… porque non presto libros nin me gusta que mos presten. non me gusta que mos presten porque os libros que leo quero que queden na casa. non os presto porque me esquezo e a maioría da xente non os devolve.
6. un libro que che emprestaran e que non devolveras
xa está respondido. con todo, lembro que unha vez, hai bastantes anos, prestei o Abecedario da desolación de miro villar e non mo devolveron. a cambio, a mesma persoa prestoume Las canciones de Bilitis, de pierre louÿs e non llo devolvín. el saíu gañando porque o libro de miro é magnífico e estaba autografado para min.
7. un libro que relerías
eses libros que dixen que cambiaron o meu modo de mirar a poesía linos moitas moitas veces. tamén a poesía de borges.
8. un libro para agasallar a cegas
o ático de arsenio iglesias, claro. o outono aquí de mario regueira, que dixo a raíña vermella, tamén.
9. un libro que te sorprendeu para ben
teño unha memoria pésima para o que leo. e son moi selectivo e despiadado: se non me convences na páxina dez déixote sen dubidalo. pero, curiosamente, lembro máis os libros que deixei que os que rematei. un que me encantou no seu día e pilloume por sorpresa foi morrer na herba, de aníbal malvar. por dicir algo.
10. un dos primeiros libros que liches na escola
libros, libros, así enteiros… unha cousa que se chama juvenilia, que me mandaron ler para o exame de ingreso ao instituto. non estaba mal pero non o relería. xa despois ficciones, de borges. os primeiros libros enteiros linos na casa. os dous que lembro con máis cariño son de maría elena walsh: cuentopos de gulubú e dailan kifki (este estámolo lendo meu fillo e mais eu polas noites).
11. un libro que roubaches
só lembro roubar un libro na miña vida: textos de sombra y últimos poemas, de pizarnik, nunha libraría da avenida corrientes, en buenos aires. preguntei o prezo dun libro, penso que era un de juan gelman, e dixéronme unha cifra tan obscenamente alta que me cabreei e roubei (outro, que non era cousa de roubar un libro demasiado caro). marchei da libraría cun agobio enorme que non se me pasara cando levaba bastante tempo camiñando entre a moita xente que hai sempre por corrientes.
12. un libro que atoparas perdido
non lembro tal cousa. hai pouco, iso si, collín un exemplar da memoria solar, de luz pozo, que estaba nun andel de “libros para coller” na porta da biblioteca do ágora, na coruña.
13. o autor do que máis libros tes
tería que contar pero teño moitas novelas de paul auster. case todas. mesmoa as malas. e é o único autor que agora mesmo me veña á cabeza ao que lle lin até o final mesmo as novelas que non me gustaron.
14. un libro valioso
teño dous exemplares da primeira edición de árbol de diana, de pizarnik. non sei se son moi valiosos porque se eu teño dous… pero é a cousa máis rara que teño. tamén teño fotocopiadas unhas edicións de pizarnik que estaban nunha biblioteca da universidade de buenos aires con adicatorias feitas pola autora.
15. o libro que estás a ler agora mesmo
isto xa o contestei máis arriba.
16. un libro que prohibirías
non, non. non prohibiría ningún libro. xente si: hai algunha xente que debería estar prohibida.
17. un libro que levas tempo querendo ler
en xeral o que quero ler, léoo sen máis voltas… sempre hai dous ou tres agardando na cola pero agora mesmo non me dou conta de ningún que sexa unha vella débeda.
18. o próximo libro que vas ler
sempre pode cambiar pero, cando termine con feijoo, seguramente lea más respeto que soy tu madre (de casciari). lino no blog pero agora teño o libro e quero volver lelo. estou casciari-adicto ultimamente. en xeral son bastante venado para a lectura: cando pillo unha teima, afundo nela ata fartarme. o de casciari está ben porque, ademais de todo, río moito. e iso é bo por onde se mire.
19. o libro que non lerías endexamais
non sei así, a bote pronto. pero eu non anatematizo libros porque, se son malos, como xa expliquei non me fan perder moito tempo: logo déixoos.
20. a túa triloxía ou saga preferida
o señor dos aneis, claro. lina completa, o hobbit incluído, varias veces (este podía entrar nesoutra pregunta anterior dos libros que relín, pero a resposta estaba tan poética que este quedou fóra).

feito. e penso que esta pola da cadea vaise cortar aquí aínda que iso signifique que vou ter unha enfermidade grave ou problemas no traballo nos próximos 7 días.

máis imaxes

seguindo coa actualización da semana pasada, acabo de engadir algunhas das series de imaxes que ilustraban os diferentes exemplares da edición d’os veos da paisaxe que fixo en 2009 antonio piñeiro para a súa colección bourel.


os diferentes exemplares desa edición levaban cinco fotografías orixinais cada un (catro nos interiores e mais un na portada). as cinco fotografías que ían en cada exemplar eran unha serie única, quer dicir: non se repetía dun exemplar a outro, eran impresións dixitais en papel fotográfico semi-mate pegadas unha a unha en cadanseu sitio polo editor, quen tamén coseu a man cada un dos exemplares.


os penso que 80 exemplares da edición esgotáronse practicamente na presentación, que foi na galería sargadelos de ferrol. lembro que fixemos alí unha sesión aberta do obradoiro literario que coordinaba eu na biblioteca municipal de fene. asistiu á sesión antonio piñeiro para contarnos como era iso das edicións artesanais. despois fixen un pequeno recital e cada un dos asistentes levou un papeliño cunha reprodución dalgunha das fotos.


lembro a sesión con moito cariño. como case todo o que aconteceu naquel obradoiro fenés que durou once anos: entre 2001 e 2011. toda unha experiencia da que quedaron non poucas cousas boas: o actual premio pérez parallé e mais algúns grandes amigos son o mellor de todo.
podedes ver máis series facendo clic aquí.

“vellas” fotos

en poucos días estarei por aquí contándovos dun proxecto visual no que me embarcaron uns amigos e que inauguraremos en ourense o 3 de decembro.
e, como ía querer colgar aquí algunhas imaxes do asunto, inaugurei unha nova sección da páxina que se chama “etc” na que pretendo deixar constancia de artefactos diversos que vaia producindo.
a modo de inauguración do local (e non foi sen tempo) colguei unhas cantas das imaxes que conformaban a exposición “os veos da paisaxe”.
a maioría das fotografías desta exposición forman parte das que ilustraban os diferentes exemplares da edición que fixo antonio piñeiro para bourel en 2009.
con motivo da publicación do libro, fixemos esta exposición na que, ademais, tiven ocasión de compartir sala cos carteis do meu amigo igor lugris.

arsenio iglesias pazos na escena

despois de moito agardar, finalmente hai unhas semanas fixo aparición na escena literaria galega o ático de arsenio iglesias pazos. quero tanto a este mozo fenés que tendes dereito a sospeitar de toda cousa boa que poida dicir do seu libro. pero non me resisto a facelo. por varias razóns.

a primeira é que me fascina a maneira en que arsenio tece os seus poemas. sempre dixen deles que o único malo que lles vexo é que non se me ocorreron a min antes: ten esa capacidade envexábel de mirar o detalle preciso, o xesto oportuno, ese que describe un mundo, que traza unha idea e, sobre todo, que sempre sempre abre unha fiestra.

é un dos poucos poetas optimistas que son capaz de lembrar.

a segunda razón é que vin nacer o libro de arsenio desde o primeiro verso. compartimos xuntos moitos anos de obradoiro literario na biblioteca municipal de fene. alí vimos a arsenio descubrir que a poesía podía ser outra cousa (nunca a poesía galega agradecerá suficientemente a celso fernández sanmartín o pulo de aire que lle inxectou e lle inxecta aquel seu poema da latiña de mexilós ou o das claudias, ambos do seu libro sen título) e arsenio -non o digo eu- aprendeu outra maneira de mirar para o poema. e fíxose un lector moi agudo. moitas veces pensei, escoitándoo comentar os textos dos compañeiros, que podía coordinar ese obradoiro literario moito mellor ca min.

a terceira razón vén xustificarma concretamente o máis “negativo” dunha recención que xosé m. eyré publica hoxe en galicia confidencial (e conste que o propio eyré deixa claro que para el non é un problema do libro): o asunto de que, como o libro está estruturado sobre textos que contan unha historia na que hai personaxes, aquilo entón xa non é poesía senón que é narrativa. a cita concreta é “Cando un se pon a ler e atopa personaxes e se dá conta de accións que levan a cabo esas personaxes, o máis seguro é que teña diante exemplos de narrativa e non  de poesía. Como aquí sucede”. teño (pola conta que me ten) que estar en desacordo con esta afirmación. e o meu desacordo baséase, curiosamente, noutra afirmación que fai o propio eyré no seu texto: ve aparecer eyré a poesía de arsenio no momento da lectura. di, concretamente “De xeito que o feito poético reside máis no lector que no texto, o texto só é un axente provocador dese pouso, dese feito poético”.

o poema (o relato, a novela, toda obra literaria) é no momento da lectura porque é un acto de comunicación. e o acto de comunicación non existe se non hai un receptor. ademais, unha vez que (xa hai moitos anos, arredor dun século) os límites dos xéneros empezan a diluírse, é o acto de recepción o que determina, en calquera caso, o xénero (por certo, quen di “acto de recepción” di, por extensión, “sistema” e aí a afirmación pasa a ter validez tamén para os xéneros clásicos).

se o texto, como di eyré, é o axente provocador do feito poético, logo é un poema. véxome tentado a dicir que a definición de poema é aquilo que provoca un feito poético, pero sería -ou parecería- unha definición tautolóxica. logo non vou ceder, preferiría definir o poema como o texto que ten como centro unha construción de beleza (ou de fealdade, que é unha forma de beleza). xa que logo, esas historias con personaxes que fan que o crítico se decante pola definición narrativa, non é en ático máis que unha anécdota, unha excusa, utilizada polo autor para fabricar beleza e (segundo obxectivo) producir idea e facer que poñamos en cuestión a nosa maneira de mirar o mundo: esa outra función da poesía, tan necesaria nestes tempos de pensamento único e seguidismo ideolóxico.

levo varios días pendente de colgar un post para compartir a miña ledicia pola aparición deste libro de arsenio e esta nota de eyré deume tempo a unha reflexión maior que lle agradezo. o día que lin (penso que en facebook) que o editor xa achegara algúns exemplares ás librarías, fun á carreira e merquei o meu. non me deu nin para chegar á casa. sentei nunha cafetaría (era sábado e había sol) e volvín ler o libro e emocionarme como a primeira vez. como cada venres que arsenio chegaba ao obradoiro de fene co agasallo dun novo poema diso que nin el mesmo sabía que acabaría dando un libro, un premio, algún desgusto e, á fin, esta ledicia.

este sábado vou recitar con arsenio (e con outros poetas aos que admiro) nunha libraría de vila nova de cerveira nun acto organizado por edicións positivas (alias paco macías). vai ser un recital precioso. e para min vai ser unha ledicia enorme ver a arsenio ler os poemas dun exemplar desa edición tan sinxela e preciosa que fai paco en di-versos. (temos moita sorte, arsenio e mais eu, de ter recalado nesa colección.) oxalá poidades acompañarnos…

 

cos alalá nas pontes

onte estiven nas pontes na presentación do libro co que o grupo alalá celebra dez anos de andaina poética. son unha xente estupenda: coñecémonos hai anos e xa compartimos moitas veladas poéticas na casa dopeso ou no alovi.

eles non saben ben o valor que ten facer recitais poéticos con medio cento de espectadores fieis. e fano. dúas veces ao ano. e fano con mimo. e sáelles ben.

onte compartimos un deses recitais nos que nos fixeron sentir como na casa.

estaban tamén antón fortes, xosé luis sobrino, e xosé vázquez pintor.

montaron no escenario do alovi un salón con sofás que eran unha metáfora do que eles son: xente coa que un sempre está a gusto, que fan que te sintas como na casa.

o meu agradecemento para santi, ofelia, gloria, maricarmen e aníbal. por contar comigo, por convidarme sempre e por tratarme sempre ben. e a miña noraboa por dez anos de andaina. prometo estar presente na celebración dos vinte. e cantas veces poida desde aquí até aló.

 

apuntamentos despois dun encontro de poetas

recital
poder escoitar tanta xente nova que escribe poesía é, nestes tempos que nos tocan, un feito gratificante. xa tivera ocasión dun encontro con xente nova nunha jam do ciclo picaversos e sorprendérame daquela a calidade xeral do que oín.

cero euros
o encontro estaba organizado con cero euros por unha das novas editoras galegas. como se dixo no mesmo encontro, este tipo de cousas organizábanas antes as institucións. unha vez que elas prescindiron da súa responsabilidade coa difusión cultural, cómpre que ese espazo o dinamicen outros.

sermos capaces de facer cousas sen carto é algo do que gabarse. pero non está ben que sexa o normal. estamos diante dun cambio no sistema. no de antes, os poetas eran os únicos que non vían carto no ciclo da edición: editores, impresores, distribuidores e libreiros sempre cobraron o seu tanto por cento e os poetas, por regla xeral, non vían un peso. eran, con frecuencia, os convidados pobres aos eventos públicos: tantas veces chamaban (e chaman) a un poeta para recitar a cambio do bocadillo persoas e organizacións ás que nin se lles pasaría pola cabeza chamar un músico ou un contacontos sen comprobar antes o saldo da conta corrente. supónselle ao escritor en xeral (e ao poeta en particular) un compromiso desinteresado co desenvolvemento da cultura do país que non se lle supón ao resto de axentes culturais. pensar que o traballo do poeta ten que ser recompensado sería un bo obxectivo agora que temos que redeseñar o sistema. fai parte do mesmo esquema de pensamento o feito de que os actos públicos centrados en intervencións poéticas adoitan ser de balde: se a xente non se habitúa a pagar por unha actividade, mal pode entender que o que a leva a cabo mereza cobrar. os dous ou tres euros que se cobran ao público no ciclo picaversos constitúen un exemplo de honrosa excepción que debería ser norma.

cando as institucións poñían (algún) esforzo na difusión da poesía, as editoras tradicionais e os libreiros estaban alí. cal é agora o seu papel?

colectivos
durante a quenda de debate do encontro preguntouse polos colectivos nos procesos de produción e penso que houbo acordo en que a escrita é un acto case sempre individual e que o papel do colectivo é a difusión: crear espazos, xuntar forzas, impulsar, abrir portas. as novas editoriais, moitas delas proxectos colectivos, son un bo exemplo diso.

lectores e lectoras
falouse de pensar a poesía sen esquecerse do lector, da xente. a realidade é que estamos nun sistema sen público. durante canto tempo e cantos esforzos pode sosterse un sistema poético sen lectores? a difusión (a edición, os recitais, internet) é un esforzo necesario pero gañar lectores é imprescindíbel.

con esta finalidade, falouse da importancia da poesía feita con emoción e que provoque emoción. rénxenme estes conceptos. non digo que a poesía non deba ser feita con emoción nin procurar emocionar o lector. pero falar de “corazón” sen falar de “cabeza” é un reducionismo que fai máis dano á poesía do que se pensa. cal é o espazo para o intelecto? onde quedan as ideas? onde a reflexión? eu pensaba que, sobre todo entre a xente máis nova, esta concepción clásica da poesía xa non existía. non serve unha poesía que só apela á emoción: máis aínda en tempos como estes nos que se necesita dunha poesía que faga reflexionar, cuestionarse o mundo, que brinde perspectivas novas, aínda que non amose necesariamente outros puntos de vista senón só a súa posibilidade.

e falouse tamén do ensino, da importancia do ensino para crear lectores de poesía. o papel dos poetas e das poetas neste empeño é fundamental pero insuficiente se non se conta cun sistema educativo que faga xermolar este traballo. o poeta vai a un centro de ensino un día e conquista lectores. pero iso é unha semente que cómpre regar e coidar. e para iso precísase, dun profesorado lector que saiba que a poesía non remata na xeración española do 27 porque os rapaces, ademais de coñecer os clásicos, precisan unha poesía que lles sexa próxima, que lles fale na súa lingua. mentres os docentes e as docentes do noso país sigan a afirmar que non len poesía, que non son capaces de dar media ducia de nomes de poetas novos, sen morrer coa vergoña estamos perdidos.

o/a poeta
a poesía require honestidade pero tamén require traballo, técnica, esforzo. o poeta non nace, non é un ser tocado dunha maxia porque non hai maxia, porque non hai musas, porque non hai deus. o poeta faise con traballo, técnica e esforzo.

e coñecemento. é importante ter algo que dicir e isto é sempre froito da reflexión seria, da lectura, de ollada inquisitiva sobre as cousas. alguén falou da poesía como forma de coñecemento. isto é fundamental.

o sistema
e celebrouse a desaparición do requisito de pasar por un editor para difundir a poesía, desa especie de democratización do sistema literario que é internet e todas as súas ferramentas. non deu tempo para moito debate a este respecto pero a min hai algo que me preocupa nesa “democratización”: en calquera sistema literario, os editores e os libreiros e a crítica xogan un papel necesario de peneira. porque os autores somos narcisistas e sempre vemos no espello algo fermoso. pero o sistema ten que axudar ao lector a separar o gran da palla. e, cando os axentes do sistema faltan, instálase un caos que pode ser interesante e enriquecedor pero que require dos autores un grao de autocrítica moito máis elevado.

nun sistema literario normal, internet pode ter esa función de filtro porque, o que non ten apoio lector, esfúmase na rede. pero o noso é un sistema anormal porque é un sistema sen un corpo lector relevante onde o peso dos “gústame” dos amigos supera sempre o peso dos “gústame” ou “non me gusta” do lector anónimo que é o que realmente conta porque opina sen ataduras afectivas.

os colectivos poden cumprir ese papel porque poden converterse nun espazo -previo á confrontación da obra co público- que cumpra o papel construtivo de afinar, axustar, enriquecer o traballo do autor. pero para iso precisamos uns colectivos críticos e uns autores e autoras receptivos á crítica porque axuda a crecer. se o colectivo converte o onanismo do espello en onanismo de grupo tampouco non serve.

conclusións?
non son moi amigo de tirar conclusións porque o papel da poesía é situar preguntas. as respostas son sempre efémeras: o que perdura son as dúbidas. pero ocórreseme unha fórmula rápida: na poesía hai presente abondo como para pensar que pode haber futuro, pero haise que andar con tino e non dar paus de cego. ben ao contrario: hai que pisar firme e mirar ben, sobre todo dentro.

nota tal vez innecesaria: onde di “editores” non di “todos os editores”, onde di “libreiros” non di “todos os libreiros”, onde di “docentes” non di “todos os docentes”. cada quen que se sitúe onde considere conveniente.

instantes detidos

o venres estiven nas pontes para acompañar a santi del moral na presentación do seu primeiro libro: instantes detidos.

santi foi un dos membros máis activos do obradoiro literario que coordinei na biblioteca das pontes hai uns anos e, segundo dixo el, este libro é froito desa experiencia. santi leva escribindo… non sei se toda a vida pero moito tempo seguro. e chegou ao obradoiro cun estilo decantado e moi sólido. o obradoiro non ten máis mérito que, se acaso, insistirlle para que xuntase nun libro o material que tiña e axudalo para darlle forma en conxunto. o resto é froito do traballo constante de santi, da súa visión do mundo, as súas lecturas e da experiencia no grupo alalá. 

o libro está publicado por biblos.

sítio para susana

hai uns meses escribiume luís filipe cristóvão, poeta portugués, bo amigo. tiña o proxecto de relanzar a revista literaria sítio, do académico de torres vedras. xa dirixira a revista hai uns anos e desta volta propoñía lanzar o proxecto desde a rede e quería que eu colaborase aportando material de galiza. aceptei de inmediato. por dous motivos fundamentais: o primeiro é que a revista está orientada a novas voces e o segundo é porque o luís sempre demostrou interese e sensibilidade polo que se fai aquén miño. ademais do cariño que nos une e o que a min me gusta o seu traballo poético.
escollín para empezar a serie unha das poetas que máis me interesan do novo panorama galego: susana sánchez aríns. xa a incluíra hai un tempo na miña entrada n’as escollas electivas onde o meu criterio de selección de nomes foi algo así como “xente que escribe cousas que me gustaría ter escrito a min”. a partir de hoxe irán aparecendo textos seus durante a semana e unha entrevista que lle fixen cun intercambio de correos electrónicos ao longo de varias semanas. hoxe aparece o primeiro poema. espero que vos guste. podedes subscribirvos ás novidades da páxina. como adoita acontecer co traballo que nos vén de portugal é denso en contido. ademais, a min permitiume coñecer nas últimas semanas voces novas da poesía veciña que me sorprenderon gratamente.
susana sánchez aríns