entrar na casa

construcións, o meu último libro individual publicado en papel, saíu do prelo hai xa case sete anos.
desde aquela pasaron moitas cousas: publiquei en papel un libro en colaboración, fixen unha reedición moi laboriosa e case artesana dun dos meus primeiros libros e, sobre todo, escribín unha serie de poemas semanais para culturagalega.org (non tentedes seguir o link porque está caído desde hai un tempo, póñoo na esperanza de que se restaure) e mais fixen o meu segundo libro-en-construción que xa está rematado e ao que estou a procurarlle o xeito de facelo navegar como penso que merece.
e isto por falar só das cousas “públicas” porque, en privado, seguín escribindo e non pouco. eran tres os libros rematados que permanecían inéditos e esta semana vai ter remedio o primeiro deles.
entrar na casa
entrar na casa é o froito dun moi feliz encontro co fotógrafo mariñán ignacio castro “nachok”. el leu o meu construcións, buscoume na rede e mandoume un mail que traía ao pé esa mesma ligazón que veño de lle poñer ao seu nome neste parágrafo. eu fun mirar onde me levaba e atopei un universo visual que, dun xeito ou doutro, tiña moito que ver coa maneira que eu quería mirar o mundo a través das palabras.
un tempo despois empezamos a escribir este libro, que é unha indagación sobre as pegadas que as persoas deixan nunha casa. os rastros.
non é un libro de poemas ilustrado nin é un libro de fotografías glosadas con textos. entrar na casa é unha construción a catro mans desde o alicerce (varios correos electrónicos nos que conversamos sobre os xeitos de andar o camiño) até o tellado (un sinfín de intercambios -con diversas aportacións externas moi enriquecedoras- sobre a mellor maneira de que todos os obxectos se distribuísen no espazo do papel).
todo o proceso levou, penso, máis de dous anos intensos. e, a continuación, un tempo non pequeno na procura dun editor que se vise capaz de facer un libro con fotos a cor.
e estaleiro editora atreveuse ao que non se atreveron as editoras grandes deste país. e igual é unha mostra de que o futuro (o presente) está neste tipo de iniciativas que son quen de moverse con axilidade neste mundo do libro que muda tan ás présas.
entrar na casa é hoxe unha realidade moi querible. un libro precioso -permítanme que o diga sen falsa modestia- que o ignacio e mais eu debémoslle a moitas persoas: en primeiro lugar, a paz e a maría que nos tiveron moita paciencia durante o proceso (e mais téñenola a diario). a continuación a caxigueiro e a ernesto gonzález torterolo que colaboraron connosco no proceso de atoparlle sentido á visualización de cada páxina e aos fluxos entre elas. tamén a flor que nos abriu sempre a porta da súa casa e alimentou as sesións de traballo non só con comida senón tamén -e sobre todo- con cariño. tamén a mig seoane, que fixo unhas musiquiñas para as presentacións. por último, á xente de estaleiro, en particular a alba viñas, coordinadora da edición, e a nadina b.s. que nos tiveron infinita paciencia durante todo o proceso de pre-produción.
agora empeza un itinerario de presentacións que vai estar partido en dous. neste mes de xuño faremos as dúas primeiras:

venres 05/xuño, 20h, libraría couceiro (en compostela)
venres 12/xuño, 20.30, libraría bahía (foz)

en setembro comezaremos unha pequena xira (ou non tan pequena) por diversos puntos do país.
a maioría das prazas aínda son só ideas e case todas precisan de conversar coas xentes dos locais que temos na cabeciña.
polo de agora nós pensamos (e, nalgúns casos empezamos a conversar) en lalín, a coruña, noia, vigo, malpica, lugo, ferrolterra e, outra vez, compostela.
aceptamos ofertas!

de todos modos, mellor ir aos poucos: este venres, compostela. agardo que poidades acompañarnos. e que vos acheguedes ao libro e que vos abra portas e fiestras novas (que, á fin e ao cabo, é o que debería facer sempre a literatura).

(hiper)activo

estou nunha tempada moi activa. cóntovos algunhas cousas:

onte entregueille ao meu amigo caxigueiro o poema que me encargara para o seu espazo caritel. cando o coloque no sitio, publicareino aquí no blog.
o proxecto “de baleas” está iniciando unha nova etapa na que comezarán a implicarse outras persoas. espero poder contar novidades ao respecto nas próximas semanas.
estou preparando un proxecto novo que axiña zarpará: é un proxecto de longo alento que se chama “nomes de lugar”. podedes ir botándolle un ollo ás páxinas explicativas aquí.
o próximo 1 de maio participarei en “mondoñedo é poesía”: unha xornada de actividades poéticas da que podedes consultar información aquí.
en brevísimo espero poder dar novas concretas da saída, por fin, do entrar na casa, o meu novo libro, un obxecto ben lindo construído en colaboración co fotógrafo mariñán ignacio castro “nachok” editado por estaleiro.
e, aproveitando que montaba o novo blog, estou empezando a facer unha mudanza de servidores da que irei dando conta nos próximos días. todo grazas á xenerosidade, bo facer e total disposición doutro amigo grande: amador loureiro (dorfun).

seguiremos informando…

“vellas” fotos

en poucos días estarei por aquí contándovos dun proxecto visual no que me embarcaron uns amigos e que inauguraremos en ourense o 3 de decembro.
e, como ía querer colgar aquí algunhas imaxes do asunto, inaugurei unha nova sección da páxina que se chama “etc” na que pretendo deixar constancia de artefactos diversos que vaia producindo.
a modo de inauguración do local (e non foi sen tempo) colguei unhas cantas das imaxes que conformaban a exposición “os veos da paisaxe”.
a maioría das fotografías desta exposición forman parte das que ilustraban os diferentes exemplares da edición que fixo antonio piñeiro para bourel en 2009.
con motivo da publicación do libro, fixemos esta exposición na que, ademais, tiven ocasión de compartir sala cos carteis do meu amigo igor lugris.

arsenio iglesias pazos na escena

despois de moito agardar, finalmente hai unhas semanas fixo aparición na escena literaria galega o ático de arsenio iglesias pazos. quero tanto a este mozo fenés que tendes dereito a sospeitar de toda cousa boa que poida dicir do seu libro. pero non me resisto a facelo. por varias razóns.

a primeira é que me fascina a maneira en que arsenio tece os seus poemas. sempre dixen deles que o único malo que lles vexo é que non se me ocorreron a min antes: ten esa capacidade envexábel de mirar o detalle preciso, o xesto oportuno, ese que describe un mundo, que traza unha idea e, sobre todo, que sempre sempre abre unha fiestra.

é un dos poucos poetas optimistas que son capaz de lembrar.

a segunda razón é que vin nacer o libro de arsenio desde o primeiro verso. compartimos xuntos moitos anos de obradoiro literario na biblioteca municipal de fene. alí vimos a arsenio descubrir que a poesía podía ser outra cousa (nunca a poesía galega agradecerá suficientemente a celso fernández sanmartín o pulo de aire que lle inxectou e lle inxecta aquel seu poema da latiña de mexilós ou o das claudias, ambos do seu libro sen título) e arsenio -non o digo eu- aprendeu outra maneira de mirar para o poema. e fíxose un lector moi agudo. moitas veces pensei, escoitándoo comentar os textos dos compañeiros, que podía coordinar ese obradoiro literario moito mellor ca min.

a terceira razón vén xustificarma concretamente o máis “negativo” dunha recención que xosé m. eyré publica hoxe en galicia confidencial (e conste que o propio eyré deixa claro que para el non é un problema do libro): o asunto de que, como o libro está estruturado sobre textos que contan unha historia na que hai personaxes, aquilo entón xa non é poesía senón que é narrativa. a cita concreta é “Cando un se pon a ler e atopa personaxes e se dá conta de accións que levan a cabo esas personaxes, o máis seguro é que teña diante exemplos de narrativa e non  de poesía. Como aquí sucede”. teño (pola conta que me ten) que estar en desacordo con esta afirmación. e o meu desacordo baséase, curiosamente, noutra afirmación que fai o propio eyré no seu texto: ve aparecer eyré a poesía de arsenio no momento da lectura. di, concretamente “De xeito que o feito poético reside máis no lector que no texto, o texto só é un axente provocador dese pouso, dese feito poético”.

o poema (o relato, a novela, toda obra literaria) é no momento da lectura porque é un acto de comunicación. e o acto de comunicación non existe se non hai un receptor. ademais, unha vez que (xa hai moitos anos, arredor dun século) os límites dos xéneros empezan a diluírse, é o acto de recepción o que determina, en calquera caso, o xénero (por certo, quen di “acto de recepción” di, por extensión, “sistema” e aí a afirmación pasa a ter validez tamén para os xéneros clásicos).

se o texto, como di eyré, é o axente provocador do feito poético, logo é un poema. véxome tentado a dicir que a definición de poema é aquilo que provoca un feito poético, pero sería -ou parecería- unha definición tautolóxica. logo non vou ceder, preferiría definir o poema como o texto que ten como centro unha construción de beleza (ou de fealdade, que é unha forma de beleza). xa que logo, esas historias con personaxes que fan que o crítico se decante pola definición narrativa, non é en ático máis que unha anécdota, unha excusa, utilizada polo autor para fabricar beleza e (segundo obxectivo) producir idea e facer que poñamos en cuestión a nosa maneira de mirar o mundo: esa outra función da poesía, tan necesaria nestes tempos de pensamento único e seguidismo ideolóxico.

levo varios días pendente de colgar un post para compartir a miña ledicia pola aparición deste libro de arsenio e esta nota de eyré deume tempo a unha reflexión maior que lle agradezo. o día que lin (penso que en facebook) que o editor xa achegara algúns exemplares ás librarías, fun á carreira e merquei o meu. non me deu nin para chegar á casa. sentei nunha cafetaría (era sábado e había sol) e volvín ler o libro e emocionarme como a primeira vez. como cada venres que arsenio chegaba ao obradoiro de fene co agasallo dun novo poema diso que nin el mesmo sabía que acabaría dando un libro, un premio, algún desgusto e, á fin, esta ledicia.

este sábado vou recitar con arsenio (e con outros poetas aos que admiro) nunha libraría de vila nova de cerveira nun acto organizado por edicións positivas (alias paco macías). vai ser un recital precioso. e para min vai ser unha ledicia enorme ver a arsenio ler os poemas dun exemplar desa edición tan sinxela e preciosa que fai paco en di-versos. (temos moita sorte, arsenio e mais eu, de ter recalado nesa colección.) oxalá poidades acompañarnos…

 

apuntamentos despois dun encontro de poetas

recital
poder escoitar tanta xente nova que escribe poesía é, nestes tempos que nos tocan, un feito gratificante. xa tivera ocasión dun encontro con xente nova nunha jam do ciclo picaversos e sorprendérame daquela a calidade xeral do que oín.

cero euros
o encontro estaba organizado con cero euros por unha das novas editoras galegas. como se dixo no mesmo encontro, este tipo de cousas organizábanas antes as institucións. unha vez que elas prescindiron da súa responsabilidade coa difusión cultural, cómpre que ese espazo o dinamicen outros.

sermos capaces de facer cousas sen carto é algo do que gabarse. pero non está ben que sexa o normal. estamos diante dun cambio no sistema. no de antes, os poetas eran os únicos que non vían carto no ciclo da edición: editores, impresores, distribuidores e libreiros sempre cobraron o seu tanto por cento e os poetas, por regla xeral, non vían un peso. eran, con frecuencia, os convidados pobres aos eventos públicos: tantas veces chamaban (e chaman) a un poeta para recitar a cambio do bocadillo persoas e organizacións ás que nin se lles pasaría pola cabeza chamar un músico ou un contacontos sen comprobar antes o saldo da conta corrente. supónselle ao escritor en xeral (e ao poeta en particular) un compromiso desinteresado co desenvolvemento da cultura do país que non se lle supón ao resto de axentes culturais. pensar que o traballo do poeta ten que ser recompensado sería un bo obxectivo agora que temos que redeseñar o sistema. fai parte do mesmo esquema de pensamento o feito de que os actos públicos centrados en intervencións poéticas adoitan ser de balde: se a xente non se habitúa a pagar por unha actividade, mal pode entender que o que a leva a cabo mereza cobrar. os dous ou tres euros que se cobran ao público no ciclo picaversos constitúen un exemplo de honrosa excepción que debería ser norma.

cando as institucións poñían (algún) esforzo na difusión da poesía, as editoras tradicionais e os libreiros estaban alí. cal é agora o seu papel?

colectivos
durante a quenda de debate do encontro preguntouse polos colectivos nos procesos de produción e penso que houbo acordo en que a escrita é un acto case sempre individual e que o papel do colectivo é a difusión: crear espazos, xuntar forzas, impulsar, abrir portas. as novas editoriais, moitas delas proxectos colectivos, son un bo exemplo diso.

lectores e lectoras
falouse de pensar a poesía sen esquecerse do lector, da xente. a realidade é que estamos nun sistema sen público. durante canto tempo e cantos esforzos pode sosterse un sistema poético sen lectores? a difusión (a edición, os recitais, internet) é un esforzo necesario pero gañar lectores é imprescindíbel.

con esta finalidade, falouse da importancia da poesía feita con emoción e que provoque emoción. rénxenme estes conceptos. non digo que a poesía non deba ser feita con emoción nin procurar emocionar o lector. pero falar de “corazón” sen falar de “cabeza” é un reducionismo que fai máis dano á poesía do que se pensa. cal é o espazo para o intelecto? onde quedan as ideas? onde a reflexión? eu pensaba que, sobre todo entre a xente máis nova, esta concepción clásica da poesía xa non existía. non serve unha poesía que só apela á emoción: máis aínda en tempos como estes nos que se necesita dunha poesía que faga reflexionar, cuestionarse o mundo, que brinde perspectivas novas, aínda que non amose necesariamente outros puntos de vista senón só a súa posibilidade.

e falouse tamén do ensino, da importancia do ensino para crear lectores de poesía. o papel dos poetas e das poetas neste empeño é fundamental pero insuficiente se non se conta cun sistema educativo que faga xermolar este traballo. o poeta vai a un centro de ensino un día e conquista lectores. pero iso é unha semente que cómpre regar e coidar. e para iso precísase, dun profesorado lector que saiba que a poesía non remata na xeración española do 27 porque os rapaces, ademais de coñecer os clásicos, precisan unha poesía que lles sexa próxima, que lles fale na súa lingua. mentres os docentes e as docentes do noso país sigan a afirmar que non len poesía, que non son capaces de dar media ducia de nomes de poetas novos, sen morrer coa vergoña estamos perdidos.

o/a poeta
a poesía require honestidade pero tamén require traballo, técnica, esforzo. o poeta non nace, non é un ser tocado dunha maxia porque non hai maxia, porque non hai musas, porque non hai deus. o poeta faise con traballo, técnica e esforzo.

e coñecemento. é importante ter algo que dicir e isto é sempre froito da reflexión seria, da lectura, de ollada inquisitiva sobre as cousas. alguén falou da poesía como forma de coñecemento. isto é fundamental.

o sistema
e celebrouse a desaparición do requisito de pasar por un editor para difundir a poesía, desa especie de democratización do sistema literario que é internet e todas as súas ferramentas. non deu tempo para moito debate a este respecto pero a min hai algo que me preocupa nesa “democratización”: en calquera sistema literario, os editores e os libreiros e a crítica xogan un papel necesario de peneira. porque os autores somos narcisistas e sempre vemos no espello algo fermoso. pero o sistema ten que axudar ao lector a separar o gran da palla. e, cando os axentes do sistema faltan, instálase un caos que pode ser interesante e enriquecedor pero que require dos autores un grao de autocrítica moito máis elevado.

nun sistema literario normal, internet pode ter esa función de filtro porque, o que non ten apoio lector, esfúmase na rede. pero o noso é un sistema anormal porque é un sistema sen un corpo lector relevante onde o peso dos “gústame” dos amigos supera sempre o peso dos “gústame” ou “non me gusta” do lector anónimo que é o que realmente conta porque opina sen ataduras afectivas.

os colectivos poden cumprir ese papel porque poden converterse nun espazo -previo á confrontación da obra co público- que cumpra o papel construtivo de afinar, axustar, enriquecer o traballo do autor. pero para iso precisamos uns colectivos críticos e uns autores e autoras receptivos á crítica porque axuda a crecer. se o colectivo converte o onanismo do espello en onanismo de grupo tampouco non serve.

conclusións?
non son moi amigo de tirar conclusións porque o papel da poesía é situar preguntas. as respostas son sempre efémeras: o que perdura son as dúbidas. pero ocórreseme unha fórmula rápida: na poesía hai presente abondo como para pensar que pode haber futuro, pero haise que andar con tino e non dar paus de cego. ben ao contrario: hai que pisar firme e mirar ben, sobre todo dentro.

nota tal vez innecesaria: onde di “editores” non di “todos os editores”, onde di “libreiros” non di “todos os libreiros”, onde di “docentes” non di “todos os docentes”. cada quen que se sitúe onde considere conveniente.

spirit

hoxe, na clausura do vii encontro de escritoras/es novas/os organizado pola asociación de escrirtores e escritoras en lingua galega, proxectouse por primeira vez en público “spirit”.
é un vídeo que fixemos a partir do poema “spirit”, o primeiro da serie “esca e pedra”, publicada en culturagalega.org entre 2008 e 2009.
o plural do “fixemos” inclúe a dúas persoas fundamentais: mig seoane, que fixo a música e matías estévez, meu irmán, que fixo a edición de vídeo.
podedes velo aquí, na sección “palabra audiovisual” da web da aelg.

presentación de ellis island

data corrixida!

isto que eu, Georges Perec, vin preguntarme aquí, é
a errancia, a dispersión, a diáspora.
Ellis Island é para min o lugar mesmo do exilio,
quer dicir,
o lugar da ausencia de lugar, o non-lugar, o
ningún sitio.

velaquí un fragmento de ellis island, o libriño de georges perec que saíu do prelo hai unhas cantas semanas en tradución do francés feita por min mesmo.

o texto orixínase nunha encarga, feita pola televisión pública francesa, ao realizador robert bober e mais ao propio perec de levaren a cabo un documental sobre ese pequeno illote da bahía de nova york no que estaban localizadas as oficinas de inmigración americanas.

o guión do documental está composto maioritariamente por entrevistas. este libriño contén a parte escrita por perec, que xa fora publicada en francés como texto separado e que eu sempre lin como se fose un pequeno libro de poemas.

porque ten esa maneira dos poetas de mirar o mundo e reflectilo desde a verdade da lírica: esa afirmación que é rotunda porque é consciente de que esa rotundidade é outra e diversa en cada lector.

mañá, xoves, ás 20.00, na libraría couceiro de santiago, presentamos este libro. vaime acompañar o escritor mario regueira que tanto sabe de aprofundar nos libros e na realidade como o demostra acotío no seu blogue.

oxalá poidades acompañarnos.

 

baixeras e as traducións

o sábado estiven en ribadeo. a aelg entregáballe a xavier rodríguez baixeras o premio “letra e” e mais concedíalle a homenaxe “o escritor na súa terra”. é un dos actos máis bonitos que fan os escritores e as escritoras do país cada ano.

baixeras foi un dos primeiros poetas que lin en galego. viña nunha antoloxía bilingüe que merquei en 1993 cando estiven de paso por galiza, un ano antes de vir instalarme aquí.

cuns cantos dos poemas de rodríguez baixeras, ben acompañados, penso, dunha pequena selección doutros tres poetas da mesma xeración (cáccamo, forcadela e xela arias) preparei un pequeno volume que, co título finis terrae foi publicado en castelán en 1995 na colección el faraute da editorial venezolana la liebre libre polo meu amigo o poeta e editor harry almela.

nos anos que estiven en venezuela tiven ocasión de publicar as miñas primeiras traducións. ademais destas do galego, foron todas do portugués: chico buarque, affonso romano de sant’anna, cecília meireles e nuno júdice integran a lista de autores dos que publiquei cadanseu volume en diferentes editoriais.

en galiza, até o de agora, só publicara traducións de pequenas coleccións de poemas soltas en revistas: a arxentina alejandra pizarnik, a italiana patrizia cavalli.

esta semana preséntase o primeiro libro traducido por min ao galego. pero diso xa falarei mañá.

hoxe só quería deixar aquí a miña pequena homenaxe a xavier rodríguez baixeras cun poema publicado no meu só paxaros saíron desta boca que é remake do poema de baixeras que, o sábado, pepe cáccamo citou íntegro para pechar a súa laudatio a xavier en ribadeo.

 

sar

abrirei a porta amor
o sábado coa alba
e paxaros farrapentos
inundarán a casa de mel e plumas

sentado na poltrona
sorrirei ante a algazarra
e ó mediodía
cando chegue da cociña o cheiro
tépedo das cazolas no lume
verei marchar a bandada

atravesar o val cara ás torres

prometo varrer as plumas
antes de comer
pechar outra vez a porta

 

pel con pel

este domingo estarei na presentación de pel con pel, un volume que publica editorial galaxia en colaboración con fedegalma.

o volume contén as fotos premiadas no II concurso sobre lactación materna que organizou fedegalma, acompañadas de textos de escritores e escritoras do país: dores tembrás, marta dacosta, begoña caamaño, ledicia costas, francisco castro, alfredo ferreiro, xosé maría álvarez cáccamo, román raña, yolanda castaño e mais eu.

a cita é no centro sociocultural das fontiñas ás 16:30.