baixeras e as traducións

o sábado estiven en ribadeo. a aelg entregáballe a xavier rodríguez baixeras o premio “letra e” e mais concedíalle a homenaxe “o escritor na súa terra”. é un dos actos máis bonitos que fan os escritores e as escritoras do país cada ano.

baixeras foi un dos primeiros poetas que lin en galego. viña nunha antoloxía bilingüe que merquei en 1993 cando estiven de paso por galiza, un ano antes de vir instalarme aquí.

cuns cantos dos poemas de rodríguez baixeras, ben acompañados, penso, dunha pequena selección doutros tres poetas da mesma xeración (cáccamo, forcadela e xela arias) preparei un pequeno volume que, co título finis terrae foi publicado en castelán en 1995 na colección el faraute da editorial venezolana la liebre libre polo meu amigo o poeta e editor harry almela.

nos anos que estiven en venezuela tiven ocasión de publicar as miñas primeiras traducións. ademais destas do galego, foron todas do portugués: chico buarque, affonso romano de sant’anna, cecília meireles e nuno júdice integran a lista de autores dos que publiquei cadanseu volume en diferentes editoriais.

en galiza, até o de agora, só publicara traducións de pequenas coleccións de poemas soltas en revistas: a arxentina alejandra pizarnik, a italiana patrizia cavalli.

esta semana preséntase o primeiro libro traducido por min ao galego. pero diso xa falarei mañá.

hoxe só quería deixar aquí a miña pequena homenaxe a xavier rodríguez baixeras cun poema publicado no meu só paxaros saíron desta boca que é remake do poema de baixeras que, o sábado, pepe cáccamo citou íntegro para pechar a súa laudatio a xavier en ribadeo.

 

sar

abrirei a porta amor
o sábado coa alba
e paxaros farrapentos
inundarán a casa de mel e plumas

sentado na poltrona
sorrirei ante a algazarra
e ó mediodía
cando chegue da cociña o cheiro
tépedo das cazolas no lume
verei marchar a bandada

atravesar o val cara ás torres

prometo varrer as plumas
antes de comer
pechar outra vez a porta

 

unha dorna de pedra

hai tempo enviei un texto para o próximo número da revista dorna que edita, segundo di a wikipedia, a “cátedra de filoloxía galega” da universidade de santiago de compostela.

a boa xente do consello de redacción, amigos algúns deles, pasan todos os anos o seu traballiño facendo campaña para recadar colaboracións para cada número da revista. e eu, de vez en cando, fago a tempo de enviarlles un texto.

fíxeno este ano.

pero recibín onte un correo electrónico dun dos membros do dito concello de redacción dicíndome que o director da revista pedía que fixese modificacións no texto porque, iso-non-é-poesía ou iso-non-é-o-que-el-entende-como-poesía ou iso-non-é-o-que-se-debe-entender-como-poesía (non estou citando palabras da mensaxe recibida), afirmacións, calquera das tres, que neste caso pasarían por ser, triste e autoritariamente, pares.

pensei en propoñerlle ao amigo que facía de mensaxeiro que lle amosase ao director da revista un calendario no que quedase claro o ano no que vivimos. pero decidín, xusto a continuación, que mesmo iso era un esforzo inútil.

como resulta obvio, decidín retirar o meu texto da publicación. e aproveitar o blogue para deixar constancia da miña preocupación por que o ámbito do que se espera que sexa punta de lanza da innovación e da apertura mostre unha actitude tan rancia e caduca.

velaquí un poema tan rupturista que o director de dorna considera que non ten cabida na revista. (aínda que as ligazóns poderían ser postas doutro xeito, quero deixar o texto tal e como debería ter sido publicado en papel):

 

ms-dos
<-http://gl.wikipedia.org/wiki/MS-DOS
foto: pantalla de ms-dos

cd wp51

wp51(1) intro

todo negro

non hai fiestras

pero a escuridade
convida
a deseñar roteiros

as imaxes flúen
e a pantalla
vaise enchendo
de caracteres grises

fóra o sol
agáchase detrás
da montaña(2)
verde(3) multicolor

faise noite morna
no poema
xa case rematado

f10

volver ao comezo
reler tentando
percibir o recendo
nocturno
das follas

quitar un adxectivo
procurar a cor
máis precisa

f10

recomezar

ler en alto
para medir o tempo

lembrar o ritmo
do verso asmático(4)

mudar unha
palabra
para a
liña seguinte

reler

deixarse aturular
polo vento
no poema
e cando o corpo
sinta o pulso
das letras dentro

f7

e agardar
como nun viño
a maduración

(1) http://es.wikipedia.org/wiki/Word_Perfect
(2) http://pt.wikipedia.org/wiki/Cerro_Ávila
(3) http://es.wikipedia.org/wiki/Manuel_Cabré
(4) http://laliebrelibre.com.ve/w/libros/muro

armando requeixo escrebe sobre “rúa da cancela”

armando requeixo publica en criticalia a súa lectura de rúa da cancela.

“unha viaxe iniciática de (auto)rrecoñecemento a través do Eros, nun diálogo a dúas bandas onde os textos de prosa poética alternan con poemas de verso curto e abrupto”

(…)

“Rúa da cancela (…) explora a densidade da pel, o fascinio das pulsións entre os rochedos marítimos e o amor que, superada a barreira do galanteo tabernario, remata derramándose en fluídos nas persianas do mencer”

(…)

“poemas fotograma, telegrafía sensual e sexual, escrita arpada con arestas que seccionan os períodos con katanas rítmicas inapelables”

 

“ellis island” de georges perec

antes de rematar o ano tiven nas miñas mans un exemplar de ellis island, de georges perec, editado en galego por franouren.

Ellis Island

son lector devoto de perec desde que, hai xa uns cantos anos, caeu nas miñas mans un exemplar de la vie, mode d’emploi na edición de compactos anagrama.

encantoume tamén el gabinete de un aficionado (descoñezo o título orixinal, lino tamén traducido ao español).

un día topei nunha libraría de buenos aires cun exemplar de ellis island. era unha edición arxentina. lin boa parte do libro alí mesmo e fiquei impresionado: ten ese xeito de explicar o mundo a través da descrición detallada, tan propio de perec, esa asombrosa facilidade para profundar nas emocións sendo aparentemente frío e matemático, obxectivo e fotográfico.

merquei varios exemplares e, á volta, regaleillo a algúns amigos.

o libro é a parte escrita por perec do guión dun documental feito para a televisión pública francesa sobre ellis island: un illote na entrada da bahía de nova york onde estiveron situadas durante moitos anos as oficinas do control de inmigración. todas cantas persoas tentaron entrar nos estados unidos durante a primeira metade do século XX pasaron por alí. alí eran identificados, inspeccionados, interrogados e, finalmente, aceptados ou rexeitados.

aquel edificio era, para os que chegaban, a porta (aberta ou pechada) a unha oportunidade que europa lles negara.

cando quedei sen exemplares tentei mercar máis e foi alí que descubrín que o libro, en toda a península, non estaba editado máis que en catalán. entón decidinme a traducilo e, cando o traballo estivo feito, coñecín á xente de franouren e… o resultado xa está nas librarías.

o guión está presentado en verso. non vou tentar aquí determinar se se trata de poesía ou prosa. eu lino como poesía e como poesía traducino. porque dei por suposto que ese modo de tentar explicar o mundo (un mundo, un dos posíbeis) só era abordábel desde unha visión lírica.

pero decidídeo vós mesmos. confío en que non vos ha defraudar.

 

“rúa da cancela” en vigo

caldeirón en vigo

 

este venres ás 20.00 en librouro (vigo) participarei dun novo recital-presentación dos libros de caldeirón.

será para presentar os libros todos desta colección de poesía erótica na que se publican as obras gañadoras do certame de poesía erótica illas sisargas que convoca anualmente a a.c. caldeirón e o concello de malpica.

compartirei mesa con recital antonio garcía teijeiro (gañador da 1ª edición do premio) e maría lado (a gañadora de 2010 que acaba de ver publicado o seu libro amantes).

a ver se nos vemos por aí.

café

antonte tiven nas miñas mans (fugazmente) un exemplar deste libro que vén de saír do prelo e, segundo me comentan, xa está nas librarías (ou, cando menos, en couceiro).

cafe só

a autora é anabel alonso, activísima bibliotecaria municipal nas pontes de garcía rodríguez.

participou (os lectores dirán se con ou sen proveito, eu voto por “con” e “con nota”) do obradoiro literario que coordinei nas pontes durante uns anos.

pero o mérito é dela, que xa traía consigo material abondo para enfrontar a tarefa de sacar adiante este feixe de relatos nos que pequenos xestos trazan con delicadeza e precisión tanto o perfil dos personaxes como o fío de historias construídas ao estilo clásico, coa tensión narrativa exacta para arrastrarnos sempre até o final e deixarnos na última liña o regusto do texto ben resolto.

o libro está editado en morgante e chega a tempo para ser un bo presente de nadal.

e eu estou máis contento e orgulloso que se fose eu o autor.

antisistema

2008. as eleccións en españa gáñaas o psoe prometendo defender a toda costa os dereitos sociais.

pero poucos meses despois a prima de risco de españa entrou en carreira ascendente e, cando ese mesmo goberno empezou a atopar problemas serios para financiarse, conxelou as pensións, rebaixou o salario dos funcionarios, abaratou o despedimento, reformou a constitución para fixar un teito ao déficit fiscal e impuxo uns criterios de déficit ás administracións que é a nai de todos os recortes que estamos a ver.

tratábase de cumprir as esixencias das axencias de cualificación e do poder financeiro (os mesmos que empurraban a prima de risco para arriba e dificultaban a financiación) para evitar entrar nunha espiral que impedise o financiamento do estado.

pero as axencias e o poder financeiro son insaciábeis e, a pesar das medidas, a espiral continuou o seu ascenso imparábel.

cal é o interese do capital polos axustes? axustar (chámanlle “reducir o déficit fiscal”) quer dicir deixar de prestar determinados servizos sociais. e, se o estado non presta un servizo, simplemente ensancha o campo para que o capital privado poida despregar o seu xogo: facerse cunha parte maior do pastel (ou con todo o pastel). que a xente deixe de pagarlle ao estado polos servizos sociais (detalle importante: os servizos sociais non son gratuítos, pagámolos todos todos os meses) e empece a pagarlle ás empresas por eses mesmos servizos.

marzo de 2011. un movemento social ocupa as prazas públicas reclamando contra un sistema que comeza a deixalos fóra. propoñen unha actitude máis crítica cos partidos políticos. promoven o voto a outras opcións.

pero opcións só hai pola esquerda. a dereita é vertical e disciplinada. o pp está cheo de grupos moi diversos pero á hora de votar encolúmnanse en orde detrás do líder. e o sistema electoral premia aos partidos máis votados.

a + b provocan que, en maio de 2011, o pp, sen subir notabelmente en votos (só un 2%), incremente radicalmente o seu número de escanos nos concellos e parlamentos. o psoe perde moitos dos seus pola dispersión do voto da esquerda e os partidos alternativos da esquerda quedan fóra dos concellos e parlamentos por non acadar en cada circunscrición os mínimos requeridos para entrar no reparto de escanos.

conclusión: gaña o pp na inmensa maioría dos concellos e en case todas as comunidades autónomas. en catalunya, ciu (a dereita católica e burguesa catalana) fai o propio. e, coa excusa de cumprir cos requisitos de déficit impostos, comezan (ambos) a aplicar unha serie de recortes en xeral.

portavoces dos partidos políticos gobernantes e dos gobernos autonómicos non cansan de repetir (e os medios de comunicación non cansan de reproducir) que non se recorta nin se recortará en saúde nin en educación. pero a realidade silenciosa (ou non tanto) refuta esas afirmacións.

docentes e persoal sanitario saen á rúa para protestar, plantas enteiras dos hospitais públicos clausúranse por falta de persoal, centros de saúde de catalunya pechan durante os meses de verán por non contratarse persoal interino para cubrir as vacacións dos funcionarios, increméntase a ratio alumnos/docentes ao reducirse a contratación de persoal interino e eliminarse prazas e mesmo centros enteiros e suma e segue. no noso país, o pp, que accedeu ao goberno algo antes, non se queda atrás.

pódese percorrer as hemerotecas na procura de anuncios electorais dos candidatos ás municipais e autonómicas de maio no sentido de reducir os servizos sanitarios ou educativos e o único que se encontra é que non se fan nin se farán recortes na sanidade nin na educación. esas son as verdades das que a prensa se fai eco moitas veces dun modo acrítico ou cómplice.

a herdanza dos gobernos anteriores é a excusa pero detrás agóchanse conviccións claras.

novembro de 2011. o pp gaña as eleccións xerais incrementando o voto das anteriores en só algo máis dun 4%. pero a caída estrepitosa do psoe, a dispersión do voto da esquerda, etc (vid supra a+b) fai que esa exigua subida deveña nunha maioría absoluta aplastante.

[nota: rajoy en 2011 obtén maioría absoluta con menos votos dos que precisou zapatero en 2008 para conseguir unha victoria polos pelos. ]

cal era o discurso do pp na campaña? “el cambio”. como había facerse ese cambio? iso non se dixo. pero non facía falta: a xente sabe que o medio de cumprir as esixencias dos “mercados” é recurtar gasto público e estimular a contratación a base de amputar dereitos laborais.

a xente sabíao e por iso non foi en masa votar o pp.

pero en españa o bipartidismo funciona de xeito diferente ao resto dos países cun modelo análogo. o normal é que os dous partidos maioritarios teñan unha porcentaxe de votantes fieis e, despois, un grupo máis ou menos grande de electores, vai cambiando dun ao outro, facendo flutuar a maioría. en españa non: a porcentaxe de votante fiel do pp é altísima. a porcentaxe flutuante é mínima (só un 13% dos que votaron psoe en 2008 e non en 2011 votaron pp). o psoe ten unha base de voto fiel moito máis pequena pero o votante do psoe, cando está descontento, non vota ou, agora, vota outras opcións. isto é: o psoe gaña cando a xente o vota, o pp gaña cando a xente non vota o psoe.

nas mesmas eleccións, ciu, que vén de aplicar importantes recortes en catalunya, incrementa case nun 50% o seu voto (e nun 60% a súa representación nas cortes de madrid). e, só dous días despois das eleccións, anuncia un novo feixe de medidas restritivas das que non se falara durante a campaña electoral. “se plantexabamos isto en plena campaña ía ser unha bomba de reloxería para o debate parlamentario”, declarou o portavoz da generalitat.

é a morte do programa electoral. o psoe traizoa o seu propio. rajoy gaña sen falar unha soa palabra del. ciu agocha na campaña o que xa sabe que vai facer ao día seguinte da xornada electoral.

en realidade tanto ten. porque ninguén goberna ao ditado dun programa ou dunhas ideas senón segundo o que marcan os mercados. tanto ten quen goberne porque tanto ten o que vote a xente.

o poder é do capital, non da xente. o capital sostén os gobernos mentres responden aos seus intereses. o capital mantén o sistema bipartidista porque sabe que, céntimo arriba céntimo abaixo, calquera dos dous que goberne vai atender as súas demandas. e chegamos sen ruborizarnos ao punto de que, cando un goberno xa non é funcional aos intereses do capital, o capital quítao (vid. italia e grecia) e coloca no sitio un técnico fiel.

e a clase política dominante (a que se beneficia dos cálculos de d’hont e por iso mesmo nunca os vai cambiar) é, como o seu nome o indica, unha “clase”, un grupo con privilexios de seu, porque defende os intereses do verdadeiro poder. logo o poder déixaos facer. cando menos mentres non incomoden demasiado, penalízaos minimamente cando quitan os pés do testo (vid. valencia) e finalmente quítaos cando xa non serven correctamente os seus intereses (vid. grecia, italia, españa, …).

evidentemente, a solución non está no sistema. os do 15m cóidanse ben de chamarse antisistema porque esa palabra ten mala prensa. pero o sistema demostrou que non funciona. se, en españa, a lei do solo do pp e a lei da selva dos bancos (amén de lehman brothers e standard & poors) son os que nos levaron até aquí, non hai que ser moi avispado para darse conta de que a solución non pode ser darlles máis cartos aos bancos e devolverlle o poder ao pp.

pero a maioría segue convencida (convéncena os adalides e os altavoces do poder), de que non hai outra solución.

haina. só fai falla ousadía, imaxinación, vontade de cambiar de verdade as cousas. xusto o que non pode ofrecer o pp de rajoy nin a europa de merkel nin o fmi de lagarde. fai falla facer cambios sen complexos atávicos, sen medo a contradicir o pensamento único que o poder impón.

mulleres na academia

apoiei o manifesto inicial que reclamaba a incorporación de máis mulleres na academia.

estou de acordo con que unha institución como a academia debería ter unha participación máis equitativa das mulleres.

non penso que a publicación do manifesto, por moita razón que teña e defendo, teña que implicar necesariamente que o seguinte nomeamento (ou o seguinte ou o seguinte máis) dun membro da academia teña que ser necesariamente dunha muller a risco de que o sistema cultural galego se levante en rebelión.

(nin falar de matar o mensaxeiro, como teño lido esta tempada non poucas veces.)

que a academia precise máis mulleres non debería levarnos a anatematizar a todo home que sexa nomeado para a ocupar unha cadeira. procurar a paridade na participación das mulleres tampouco pode empecer a participación de homes válidos nesta ou noutras institucións.

e a academia debe escoitar o que reclama a xente pero tamén manter a súa autonomía para nomear os seus membros. ou cambiemos o sistema: poderíamos facer que os membros da academia se escollesen por períodos limitados de tempo e elección popular. pero non penso que esa sexa unha solución.